Projekt Fizike · Klasa jonë
Zbatimi i ligjve të mekanikës në praktikë dhe në jetën e përditshme. Energjia nuk krijohet dhe nuk zhduket — ajo vetëm shndërrohet. Zbulo si.
Energjia është aftësia e një trupi ose sistemi për të kryer punë. Kudo ku ndodh një ndryshim — lëvizje, nxehtësi, dritë, tingull — ka energji në veprim. Pa energji asgjë nuk do të ndodhte.
Energjia është një madhësi skalare (ka vetëm vlerë, jo drejtim) dhe është gjithmonë e ruajtur në një sistem të mbyllur.
Në Sistemin Ndërkombëtar (SI) energjia matet në Xhaul (Joule, J).
"Energjia nuk krijohet dhe nuk zhduket, por vetëm shndërrohet nga njëra formë në tjetrën."
Sasia totale e energjisë në një sistem të izoluar mbetet konstante. Kjo është një nga ligjet më themelore të fizikës (Parimi i parë i termodinamikës).
Energjia kimike → energji elektrike → dritë + nxehtësi.
Energjia kimike e ushqimit shndërrohet në energji për lëvizjen e trupit.
Energjia potenciale lart shndërrohet në kinetike poshtë — totali ruhet.
Energjia elektrike → energji drite + energji termike.
Energjia që ka një trup për shkak të lëvizjes së tij. Sa më shpejt dhe sa më i rëndë të jetë trupi, aq më shumë energji kinetike ka.
m = masa (kg) · v = shpejtësia (m/s) · Ek në Xhaul (J)
Energjia e ruajtur në një trup për shkak të pozicionit ose lartësisë së tij në fushën e gravitetit.
m = masa (kg) · g ≈ 9.8 m/s² · h = lartësia (m)
Ndrysho masën dhe lartësinë e topit. Shiko si energjia potenciale shndërrohet në kinetike gjatë rënies — totali mbetet konstant!
Energji kinetike — prandaj në shpejtësi të madhe frenimi është më i vështirë.
Energji potenciale elastike → energji kinetike e shigjetës.
Energji potenciale e ujit lart → kinetike → energji elektrike.
Energji potenciale elastike e ruajtur në sustë.
Energjia e lidhur me lëvizjen e grimcave (atomeve dhe molekulave) brenda një trupi. Sa më shpejt lëvizin grimcat, aq më i nxehtë është trupi dhe aq më shumë energji termike ka.
Nxehtësia gjithmonë kalon nga trupi më i nxehtë te ai më i ftohtë.
Energjia e lidhur me lëvizjen e ngarkesave elektrike (elektroneve) nëpër një përcjellës. Është forma më e përdorur e energjisë sepse transportohet lehtë dhe shndërrohet në çdo formë tjetër.
Kur rryma elektrike kalon nëpër një rezistencë (efekti Joule), elektronet përplasen me atomet dhe e nxehin përcjellësin. Rrit rrymën dhe shiko temperaturën!
Efekti Joule: Q = I²·R·t — nxehtësia rritet me katrorin e rrymës.
Energji elektrike → energji termike (efekti Joule).
Energji elektrike → termike + kinetike (ajri).
Rezistenca nxehet nga rryma elektrike.
Telëza nxehet aq sa lëshon dritë.
Paneli fotovoltaik përbëhet nga qeliza silici. Kur drita e diellit (fotonet) godet qelizën, ajo shkëput elektronet dhe i vë në lëvizje — kjo krijon rrymë elektrike. Ky quhet efekti fotovoltaik.
Zvarrit rrëshqitësin për të lëvizur diellin. Sa më i fortë rrezatimi, aq më shumë energji elektrike prodhon paneli.
Nga rrezatimi i diellit — panele fotovoltaike & termike.
Era rrotullon turbinat → energji elektrike.
Uji i lumenjve dhe digave (HEC-et e Shqipërisë!).
Nxehtësia nga brendësia e Tokës.
Lëndë organike që digjet për energji.
Energji nga dallgët dhe baticat e detit.
Energjitë e rinovueshme nuk mbarojnë dhe nuk ndotin — ato janë e ardhmja e planetit. 🌍
Energjia kalon vazhdimisht nga një formë në tjetrën, por totali ruhet gjithmonë (Ligji i Ruajtjes). Çdo pajisje që përdorim është thjesht një "shndërrues energjie". Kliko butonat poshtë për të parë shembuj!